Make your own free website on Tripod.com
'); //-->

8. SINIF

ÜNİTE I

MADDEDEKİ DEĞİŞİM VE ENERJİ

 

"Atatürk’ün akılcılığa ve bilime verdiği önem" Atatürkçülükle İlgili Konular kitabında belirtildiği gibi kavratılacaktır.

Ünitenin Amacı

Bu ünite ile öğrencilerin;

• Maddenin değişimini ve bu değişimin önemini,

• Asit, baz ve tuzların yapısını ve özelliklerini

gözlemlerle, uygulamalarla, deneylerle ve farklı etkinliklerle kavramaları amaçlanmaktadır.

Öğrenci Kazanımları

Bu üniteyi başarıyla bitiren her öğrenci;

1. Atomların, elektronlarını birbirleriyle paylaşarak veya elektronlarını birbirlerine aktararak oluşturduğu basit bileşiklere örnekler vererek bu bileşiklerdeki kimyasal bağların yapısını ana hatlarıyla açıklar.

2. Kimyasal tepkimeyi açıklayarak örnekler verir.

3. Basit kimyasal değişimleri, semboller kullanarak basit birkaç örnek denklemle gösterir.

4. Kimyasal tepkime denklemlerinin, maddenin korunumu yasasını tartışarak sayma yöntemiyle denkleştirir.

5. Kimyasal tepkimelerin enerji ile ilişkisine örnekler verir.

6. Kimyasal tepkimelerin canlılar için önemini örneklerle açıklar.

7. Asit, baz ve tuzların yapısal özelliklerini açıklar.

8. Atomların birbirleriyle etkileşimini ve bunun sonucundaki değişiklikleri örnekler vererek tartışır.

 

KONULAR

ATATÜRKÇÜ DÜŞÜNCEDE YER ALAN KONULAR

    1. Akılcılık ve Bilime Verilen Önem

    2. Akılcı ve Bilimsel Davranışın Önemi

    3. Bilimin İnsan Yaşamındaki Yeri ve Önemi

    4. Bilim ve Teknolojinin Temeli Akılcılık

    5. "Hayatta En Hakiki Mürşit İlimdir." Özdeyişi

 

A. KİMYASAL BAĞLAR

     1. Kovalent Bağ

     2. İyonik Bağ

B.  KİMYASAL TEPKİMELER

     1. Basit Tepkime Denklemlerinin Yazılması ve Denkleştirilmesi

     2. Tepkimelerde Kütlenin Korunumu

     3. Tepkimelerde Isı Alış  Verişi

     4. Kimyasal Tepkimelerin Önemi

C.  ASİTLER, BAZLAR VE TUZLAR

     1. Asitler, Bazlar ve Tuzların Yapısı - Temel Özellikleri   

 

ARAǖGEREÇ, DENEY, GEZİ–GÖZLEM, ARAŞTIRMA, İNCELEME, PROJE,

UYGULAMA VE KAYNAKLAR

Öğretmen öğrencilerin, okulun ve çevrenin olanaklarına göre eğitsel değeri olan her türlü araç-gereç ve etkinliği kullanarak ünite içeriğini ve kazanımları öğrencilere edindirmelidir. Bunun için öğrencilerin yaratıcılıklarını ortaya çıkaracak, bireysel öğrenmelerini kolaylaştıracak ve bilimsel yöntemi kullanmalarına fırsat tanıyacak yeterli düzeyde kaynak, araç-gereç, deney, gezi-gözlem, araştırma, inceleme, proje ve uygulamalardan yararlanmalıdır.

 

ÖĞRETME VE ÖĞRENME ETKİNLİKLERİ

Bu etkinlikler, ünitenin tümüne yönelik öneriler biçiminde  hazırlanmıştır. Öğretmen bunları aynen ya da değiştirerek uygulayabilir. Ayrıca öğrencilerin düzeyi, konunun özelliği ve olanaklara göre aynı amaca yönelik başka etkinlikler düzenleyebilir. Öğretmen, söz konusu kazanımları öğrenciye kazandırmak için amaç ve kazanımların düzeyine, konuların özelliğine göre tartışma, rol oynama, örnek olay, problem çözme, beyin fırtınası, gezi, gözlem, deney, gösteri, gösterip yaptırma, soru cevap, proje, görüşme gibi yöntem ve teknikleri kullanabilir. Amaç, öğrencilerin kazanımları ezberlemeden araştırma yoluyla edinmelerini ve fen bilimlerini bütün olarak algılamalarını sağlamaktır.

Öğretmen, molekülleri oluşturan atomların bir arada olmasını kimyasal bağların sağladığını, kimyasal bağların da atomlar arasındaki elektron alış verişi ya da elektronların ortaklaşa kullanılması sonucu ortaya çıktığını açıklar. Kovalent ve iyonik bağlı basit yapılı bileşiklere örnekler vererek bu bileşiklerdeki bağların yapılarını ana hatları ile açıklar.

Kimyasal tepkimelere örnekler verilerek bazı basit kimyasal tepkimeler denklemlerle gösterilir.

Öğretmen öğrencilere, "Bir miktar suya tuz atıp karıştıralım. Bu karışımda tuzu daha çabuk çözmek için ne yapılabilir? Kâğıt ve odun gibi maddeler yanarken dışarıya neden ısı verirler?" sorularını yönelterek ekzotermik ve endotermik  tepkimeleri açıklar. Bu tepkimeler deneylerle gösterilir.

Kimyasal tepkimelerde kütlenin korunumu, ölçüm sınırları içinde deneylerle gösterilir.

Kimyasal tepkimelerin büyüme, yenilenme, enerji tüketimi ve günlük yaşamın diğer alanlarında oynadığı rol araştırılarak sınıfa sunulur.

Asitlerin, bazların, tuzların yapısı ve özellikleri ile ilgili deneyler yapılır. Asit ve bazlarla çalışırken dikkat edilecek noktalar, alınması gereken önlemler ve ilk yardım ilkeleri belirtilir.

 

DEĞERLENDİRME ETKİNLİKLERİ

Bu ünite için önerilen değerlendirme etkinlikleri, ünitenin amacı, öğrenci kazanımları ve öğrenme öğretme etkinlikleri göz önüne alınarak hazırlanmıştır.

Değerlendirme etkinlikleri, öğrencilerin ünitede yer alan kazanımlarla edinecekleri bilgi, beceri, görüş tutum ve davranışlara ne derece ulaştıklarının belirlenmesine yönelik olmalıdır. Bu doğrultuda birkaç kazanım için hazırlanan örnek ölçme sorularına yer verilmiştir.

Öğretmen, diğer kazanımlara yönelik olarak da sadece hatırlama düzeyinde sorular yerine, öğrencinin yorum yapacağı kavrama, uygulama, analiz, sentez düzeyinde yeni ve özgün sorularla bu bölümde önerilen ölçme etkinliklerini zenginleştirebilir.

Öğrencilerin aktif olduğu öğrenme yöntemlerinde sadece yazılı ve sözlü sınavlarla öğrenci başarısının değerlendirilmesi yeterli olmamaktadır. Öğretmen öğrencileri değerlendirirken ölçme sonuçları ile birlikte öğrencilerin; sınıf içi etkinliklere katılımı, bilimsel tutum ve davranışları, gözlem yapma, araştırma- inceleme, bilimsel düşünme, sahip oldukları ve sergiledikleri fikir zenginlikleri, sorumluluk alma, ekip çalışmalarına yatkınlıkları, edindiği bilgi ve bulguları paylaşabilme vb. özelliklerini de göz önüne alarak başarıları hakkında karar verir.

Örnek Sorular

1.

      I.     Kömürün yanması

      II.   Hidrojen molekülündeki kimyasal bağın kopması

      III.  Besinlerin vücutta yanarak enerji üretmesi

    Yukarıda belirtilen tepkimelerden hangisi veya hangileri ısı alan (endotermik) tepkimedir?

 

A. Yalnız II                  B. Yalnız III                     C. II ve III                 D. I ve III

2. X ve Y elementleri birer ametal, K ve L elementleri ise birer metaldir. Bu elementlerden oluşan aşağıdaki bileşiklerin ve element moleküllerinin içerdiği kimyasal bağın türünü boşluklara yazınız.

    

A. X2 ....... B. XY ....... C. KX ...... D. LY ....... E. Y2 ...... F. LX .......

3.  kC2 H6 + mO2 --------------- nCO2 + pH2O

    Yukarıda verilen tepkime denklemi en küçük tam sayılarla denkleştirildiğinde H2O’yun katsayısı (p) kaç olur?

A. 1                              B. 2                                  C. 3                            D. 6

4.  I.     Kütle korunur.

      II.   Atom sayıları korunur.

      III. Molekül sayıları korunur.

Bir kimyasal tepkimede yukarıda belirtilen durumlardan hangisi ya da hangileri kesinlikle gerçekleşir?

A. I,II ve III                 B. I ve II                          C. Yalnız II                D. Yalnız I

5. Aşağıda belirtilen alanlardan hangisinde elektroliz (bileşiklerin elektrik enerjisi ile ayrıştırılması) yönteminden yararlanılmaz?

             A. kaplamacılık                         B. metallerin saflaştırılması

             C. sudan oksijen elde etme    D. karbondioksit sentezi    

 

ÜNİTE II

CANLILAR İÇİN MADDE VE ENERJİ

 

Ünitenin Amacı

Bu ünite ile öğrencilerin;

• Hücrenin maddesel yapısını,

• Canlılığın sürdürülebilmesi için gerekli madde ve enerjinin nasıl sağlandığını,

• Enerjinin hücrelerde üretimi ve kullanımını

gözlemlerle, uygulamalarla, deneylerle ve farklı etkinliklerle kavramaları amaçlanmaktadır.

Öğrenci Kazanımları

Bu üniteyi başarıyla tamamlayan her öğrenci;

1. Hücrenin yapısının su, mineral ve çok sayıda atomdan oluşan çeşitli büyük organik moleküllerden oluştuğunu fark eder.

2. Canlıların hücrelerinde, çok atomlu büyük yapılı organik moleküller oluşturabildiklerini belirtir.

3. Adına organik molekül denilen büyük moleküllerin, hücrenin temel yapısında bulunanlarının karbonhidrat, yağ, protein ve vitaminler olarak gruplanabileceğini belirtir.

4. Bitkilerin hücrelerindeki klorofilleri ile güneş enerjisini emerek (soğurarak) hücrelerinde kullanabilecekleri enerji türüne (ATP) dönüştürebildiklerini fark eder.

5. Güneş enerjisinin inorganik moleküllerden organik molekül yapımında kullanıldığını ve bunu gerçekleştirebilen canlılara üretici (ototrof) canlılar dendiğini belirtir.

6. Fotosentez olayı ile sentezlenen besin (organik molekül) için dışarıdan alınması gereken inorganik maddeleri sıralar.

7. Fotosentez sonucunda atmosfere oksijen verildiğini deneyle gösterir.

8. Güneş enerjisinin sentezlenen glikoz molekülünde depolandığını (glikozun kimyasal bağlarında) belirtir.

9. Bitkinin fotosentez ürünü olan glikozu, yapısını ve diğer maddeleri oluşturmak için hammadde olarak kullandığını günlük yaşamdan örnekler vererek açıklar.

10. Tüketici canlıların (heterotrof) bitkiler tarafından güneş enerjisinin aktarılarak sentezlendiği organik molekülleri besin kaynağı olarak kullandıklarını açıklar.

11. Canlılar için enerji kaynağının ne olduğunu belirtir.

12. Canlıların tüm hücrelerinde oksijenli veya oksijensiz solunum yapılarak organik moleküllerden enerji üretildiğini açıklar.

13. Oksijenli ve oksijensiz solunumun genel basamaklarını, farklarını ve ürünlerini tanıtır.

14. Oksijenli ve oksijensiz solunumda kullanılan organik moleküllerin kimyasal bağlarındaki enerjilerinin ATP moleküllerine aktarıldığını ve hücre içinde enerji gerektiren olaylarda ATP enerjisinin kullanıldığını fark eder.

15. Solunum sonucunda açığa çıkan gazı, bitkilerde ve hayvan örneklerinde deneylerle gösterir.

16. Vücudumuzdaki hücrelerde gerçekleşen solunum olayını ve enerji üretimini açıklar.

17. Canlılığın devamı için fotosentez, solunum ve beslenme olaylarının gerekliliğine örnekler verir.

18. Canlılar arasındaki beslenme bağıntılarının uygulanışına örnekler verir.

19. Canlıların yapılarını oluşturmada ve canlılık olaylarında kullanacakları enerjiyi sağlamak için besin maddelerini kullandıklarını fark eder.

20. Bitkilerin gereksinimi olan temel inorganik maddelerin karbondioksit, su ve mineraller olduğunu fark eder.

21. Tüketici canlıların inorganik maddelerden organik maddeleri sentezleyemediğini fark eder.

22. Tüketici canlıların besin maddelerinin karbonhidrat, yağ, protein, vitamin organik molekülleri ile su ve madensel tuzlardan oluştuğunu belirtir.

23. İnsanın beslenmesinde bu maddeleri çeşitli kaynaklardan aldığını örneklerle açıklar. 

24. İnsanların besin kaynaklarından aldığı karbonhidrat, yağ ve proteinlerin hücrelerine girebilecek boyutlara getirmesi olayının sindirim olduğunu hatırlar.

25. İnsanların karbonhidrat, yağ ve proteinin dışındaki besinleri olan vitamin, mineral ve suyun, sindirimi gerektirmeyen küçük moleküllü yapıda olduğunu fark eder. 

26. Hücreye alınan besin maddelerinin canlının büyümesi, üremesi, yıpranan bölümlerin onarılması gibi yapım işleri ile vücut için gerekli enerjinin sağlanmasında  kullanıldığını açıklar.

27. Besin maddelerinin yapıcı – onarıcı, düzenleyici ve enerji verici gruplarına örnekler vererek işlevlerini tartışır.

28. İnsanın beslenmesinde besin maddesi çeşitlerini ve besinlerin alındığı kaynaklara örnekler verir.

29. Dengeli beslenmeyi örneklerle açıklar.

30. Besin maddelerinin taze ve temiz olması, mevsiminde tüketilmesi ve tüketiminde tutumlu olmanın nedenlerini tartışır.

31. Besin maddelerinin işlenmesi ve saklanmasında gerekli özenin gösterilmesi, besin kaynaklarının korunmasının önemini tartışır.

 

KONULAR

A. CANLI VE ENERJİ İLİŞKİSİ

     1. Canlılık Olayları Enerjiyle Gerçekleşir

     2. Canlıların Hücresel Yapılarını Çok Atomlu Büyük Moleküller (Organik) Oluşturur

B. GÜNEŞ ENERJİSİNİ CANLILAR NASIL KULLANIR?

     1. Bitkiler, Güneş Enerjisini Dönüştürüp Hücrelerinde Tutabilen Canlılardır

     2. Bitkiler Işıkta Glikoz Sentezler

     3. Tüm Canlılara Sunulan Fotosentez Ürünü: Glikoz

C. HÜCRENİN KULLANABİLECEĞİ ENERJİ

     1. Canlılar Hücrelerinde Kullanabileceği Enerjiyi (ATP) Nereden Sağlar?

Ç. HÜCRE İÇİNDE ÇOK ATOMLU YÜKSEK ENERJİLİ MOLEKÜLLERİN ENERJİLERİ NASIL AÇIĞA ÇIKAR?

     1. Oksijensiz Solunum (Fermantasyon)

     2. Oksijenli Solunum

 

ARAǖGEREÇ, DENEY, GEZİ–GÖZLEM, ARAŞTIRMA, İNCELEME, PROJE,

UYGULAMA VE KAYNAKLAR

Öğretmen öğrencilerin, okulun ve çevrenin olanaklarına göre eğitsel değeri olan her türlü araç-gereç ve etkinliği kullanarak ünite içeriğini ve kazanımları öğrencilere edindirmelidir. Bunun için öğrencilerin yaratıcılıklarını ortaya çıkaracak, bireysel öğrenmelerini kolaylaştıracak ve bilimsel yöntemi kullanmalarına fırsat tanıyacak yeterli düzeyde kaynak, araç-gereç, deney, gezi-gözlem, araştırma, inceleme, proje ve uygulamalardan yararlanmalıdır.

 

ÖĞRETME VE ÖĞRENME ETKİNLİKLERİ

Bu etkinlikler, ünitenin tümüne yönelik öneriler biçiminde  hazırlanmıştır. Öğretmen bunları aynen ya da değiştirerek uygulayabilir. Ayrıca öğrencilerin düzeyi, konunun özelliği ve olanaklara göre aynı amaca yönelik başka etkinlikler düzenleyebilir. Öğretmen, söz konusu kazanımları öğrenciye kazandırmak için amaç ve kazanımların düzeyine, konuların özelliğine göre tartışma, rol oynama, örnek olay, problem çözme, beyin fırtınası, gezi, gözlem, deney, gösteri, gösterip yaptırma, soru cevap, proje, görüşme gibi yöntem ve teknikleri kullanabilir. Amaç, öğrencilerin kazanımları ezberlemeden araştırma yoluyla edinmelerini ve fen bilimlerini bütün olarak algılamalarını sağlamaktır.

Öğretmen, "Yaşamımızdaki enerjileri düşünelim." vb. yönlendirmelerle öğrencilerin doğada var olan enerjileri düşünmelerini ve örnekler vermelerini ister. Ayrıca onları düşündürmek için aşağıdaki soruları yöneltir:

• Güneş enerjisinden sadece ışık enerjisi olarak mı yararlanmaktayız?

• Mevsimler nasıl oluşmaktadır?

• Meteorolojik olaylarla Güneş enerjisinin bir ilişkisi var mı? (şimşek – yıldırım)

• Rüzgârlar nasıl oluşmaktadır?

• Suyun buharlaşıp tekrar yeryüzüne inmesi, akarsular, barajlar ve bunlardan elde edilen enerjiler nelerdir?

• Makinelerin çalışmasını sağlayan enerjiler nelerdir?

• Fabrika, otomobil, uçak, vapur ve treni çalıştıran enerjiler nelerdir?

• Isınma ve aletleri çalıştırmak için hangi enerjileri kullanmaktayız?

Öğretmen, öğrencilerden aldığı yanıtlardan sonra, bütün bu örneklerin bir yapının, bir işin, bir düzenin sağlanmasında enerjinin gerekliliğini gösterdiğini ve enerjinin sağlanması, depolanması, saklanabilir olması ve enerji kaynaklarının devamlılığının sağlanmasının önemini vurgular.

Bu örneklerden sonra öğretmen, cansız doğada enerjinin canlı yapısı ve canlılığın devamı için gerekliliğini tartışmaya açar.

Öğretmen, "Canlılar dediğimizde aklımıza neler geliyor?" sorusunu öğrencilere yöneltir ve alınan yanıtları da değerlendirerek canlıların önce bir yapısının olduğu, yapının temel bazı maddelerden oluştuğunun tartışılmasını sağlar. Canlıların yapılarını ve canlılık olaylarını sürdürebilmek için enerji kullandıklarını, enerjiyi sağlayabilecek yöntemler geliştirmiş olduklarını tartışmalarını sağlar.

Canlıların yapısını oluşturan organik moleküllerin sağlanması, yaşamsal olaylarda kullanabilecek enerjinin sağlanması, canlıların enerjiyi depo edebilmelerinin önemli olduğunu, daha da önemlisi bu enerjinin kaynağının sürekliliğinin ve canlı düzenini bozmayacak, hücreyi parçalamayacak büyüklükte ve nitelikte enerjiler olması gerektiği vurgulanır.

Bu açıklamalardan sonra öğretmen, canlıların enerji kaynağının Güneş olduğunu belirtir. Güneş enerjisinin cam vb. bazı maddelerden geçebildiği, bazı maddelerden geçemeyip yansıdığı, bazı maddalar tarafından da emildiği (soğurulduğu) hatırlatılır. Güneş enerjisinin başka enerjilere dönüşmesinin soğurulma olduğu açıklanır.   Örneğin cisimlerin ısınmasının Güneşin ışık ışınlarının cisimler tarafından soğurulmasıyla olduğu belirtilir.

Öğretmen öğrencilere, bitkilerin yapısında hayvanlardan farklı olan en önemli özelliğin ne olduğunu sorar. Alınan yanıtlar da değerlendirilerek bitkilerin bazı hücrelerinde güneşin ışık ışınlarını rahatlıkla alabilecek ve klorofil adı verilen özel moleküllerin bulunduğunu vurgular. Hayvanlarda da klorofilli hücrelerin olup olmadığı tartışılır.

Canlıların yapısında bulunan karmaşık organik moleküller (karbonhidrat, protein, vitamin) nasıl oluşabilir? Canlılar bu molekülleri aldıkları besinlerden sentezler. Yani yediğimiz besinler vücudumuzun yapısını, onarımını, büyümemizi ve gelişmemizi sağlar. Bu durum bütün canlılar için geçerlidir. Klorofilli bitkiler fotosentez olayı ile inorganik moleküllerden, glikozu sentezleyerek bundan da yapılarındaki diğer organik molekülleri oluştururlar (ototrof canlılar).

Heterotrof canlılar, başka canlıların organik yapılarını besin olarak kullanır. Ototrof beslenen bitkilerin ise inorganik moleküllerden organik molekül sentezi yapabilmesi için enerjiye gereksinimleri vardır. İşte bitkiler klorofilli hücrelerindeki klorofille  Güneş enerjisini soğurarak bu enerjiyi sağlarlar.

Öğretmen öğrencilere, "Canlılar hücrelerinde herhangi bir enerjiyi kullanabilirler mi?" sorusunu yöneltip soruya yanıt vermelerini ister. Alınan yanıtlar değerlendirilerek canlıların hücrelerinde herhangi bir enerjiyi kullanamayacaklarını, bu enerjinin hücreyi parçalamayacak büyüklükte ve her zaman hücrenin içinde bulunması gereken bir enerji olduğunu vurgular.

Bu özel enerjinin, adına ATP denilen molekülün kimyasal bağında bulunduğu ve gerektiğinde ATP’nin hücrenin bütün enerji gerektiren olaylarında kullanıldığı belirtilir. Fakat ardından hücrenin tekrar kullanılabilir ATP enerjisini sağlamak için, bir enerji kaynağından yararlanarak tekrar ATP üretir. Böylece hücre için kullanılabilir uygun enerjinin özel bir kimyasal bağ enerjisi olduğu ortaya konur.

Önemli olan ATP oluşturulmasındaki kaynak enerjinin neler olabileceğini ve canlıların bunu nasıl sağlayabildikleridir.

Tüm canlılar, besinlerin organik moleküllerinin kimyasal bağ enerjilerini oksijenli ve oksijensiz solunum ile hücrede özel bir molekül (ATP) oluşturarak depolarlar. O hâlde tüm canlılar organik molekülleri hem yapılarını oluşturmak hem de canlılık olaylarının gerçekleşmesi için gerekli olan hücre içinde kullanılabilir enerjiyi (ATP) sağlamak amacıyla kullanırlar.

O hâlde canlıların sürekli organik molekül tüketiminin karşılanması gerekir.

Bu doğada nasıl sağlanır?

Doğada inorganik moleküllerden organik molekül üreten canlılar araştırılarak en önemli kaynağın bitkilerin klorofilli hücrelerinde gerçekleştirdiği fotosentez olayı olduğu vurgulanır.

Öğretmen öğrencilere, 6. sınıftaki "Bitkilerin Yapısında Neler Var?" ünitesindeki klorofilli bitki hücresini, bu hücrelerin en çok bulunduğu bitki yapraklarının özelliklerini ve fotosentez kavramının tanımını hatırlatır. Fotosentez olayını aşağıdaki denklemle;

 

İnorganik Moleküller

(6CO2 + 6H2O )

Organik Molekül   + Oksijen

(C6H12O6 (Glikoz) +  6O2)

şeklinde gösterilebileceğini belirtir. Bu sentezin yapılabilmesi için harcanan enerjinin doğada klorofilin güneş enerjisini soğurarak oluşturduğu ATP enerjisi ile sağlandığı vurgulanır. Öğretmen formülü açıklayarak olaya giren ve çıkan maddeleri tartışır. Bunlarla ilgili deneyler düzenleyip sonuçların sınıfta tartışılmasını sağlar. Sonuçlara bağlı olarak fotosentezin gerçekleşme koşulları tartışılır.

Öğretmen, sentezlenen glikozun kimyasal bağlarında güneş enerjisinin depolandığını vurgular. Organik moleküllerin sentezi ( vitaminlerin, karbonhidratların, yağların, proteinlerin vb.) ve bitkide büyüme, gelişme, üreme, irkilme vb. canlılık olaylarının, glikozun enerjisiyle sağlandığını belirtir.

Öğretmen, fotosentez olayı ve sonuçları ile tüketiciler arasındaki ilişkiyi ve canlılar arasındaki beslenme bağıntılarının doğadaki örneklerini tartışmaya açar ve günlük yaşamdan örneklerle kanıtlar.

Öğretmen, canlıların organik moleküllerdeki kimyasal bağ enerjisini kullanılabilir hâle getirmek için oksijensiz veya oksijenli solunum yaptıklarını açıklar.

Bazı hücreler ürettikleri bir kısım özel moleküllerle (enzimler) glikozun kimyasal bağlarını daha küçük bir organik moleküle kadar kırılabilirler (Alkol, sirke vb.). Elde ettikleri enerji az miktarda (2 ATP’ lik) bir enerjidir. Bu olaya bilim dilinde oksijensiz solunum (fermantasyon, mayalanma) dendiği belirtilir. Bunu gerçekleştiren canlılara günlük yaşamdan örnekler verilir.

Bazı hücreler ise ürettikleri bir kısım özel moleküllerle (enzimlerle), glikozun kimyasal bağlarını inorganik moleküllere kadar kırarak ve oksijeni de kullanarak daha büyük bir enerji (38 ATP) sağlarlar.

Oksijenli solunumda enerji üretebilmek için glikoz ve oksijen tüketilir. Canlıların tüm hücrelerinde bu olayın aynı şekilde gerçekleştiği açıklanır.

Çok hücreli bitkiler, gözeneklerle dış ortamdan oksijen ve karbondioksit alış verişini sağlar.

Çok hücreli hayvanlar ise solunum için oksijen alımı ve karbondioksitin  atılması için solunum organlarını kullanırlar.

Öğretmen, solunum için gerekli oksijenin dış ortamdan alındığını, karbondioksitin dış ortama verildiğini deneylerle gösterir.

Öğretmen canlının yapısını oluşturmak ve enerji sağlamak için gerekli maddelerin nereden sağlandığını sorar. Bu maddelerin neler olduğuna örnekler vermelerini ister.

Üretici ve tüketici canlıların bu maddeleri almada temel gereksinimlerinin neler olduğunu ve farklarını tartışmaya açar.

Öğretmen, bitkilerin yapılarını oluşturan ve enerji kaynağı olarak kullandıkları organik molekülleri, inorganik moleküllerden sentezleyebildiğini açıklar. Bu molekülleri sentezleyebilmek için bitkiler karbondioksit, su ve mineralleri dış ortamdan alır. Ototrof canlıların üretici canlılar olduğu pekiştirilir.

Öğretmen, heterotrof beslenen insanın besin maddelerinin hangi gruplardan oluştuğunu tartışmaya açar. Bu besin maddelerinin sağlandığı kaynaklara öğrenciler örnekler verir.

Öğretmen, dışarıdan alınan besinlerin hücrelerimize girebilmesi için küçük birimlerine kadar sindirildiğini vurgular. Vitamin, mineral ve suyun sindirimine neden gerek olmadığını öğrencilere sorarak düşünmelerini ister.

Öğretmen büyüme, üreme ve yıpranan bölümlerin onarılması olaylarının besin maddeleriyle ilişkisine ve gerekli enerjinin besin maddeleri yoluyla sağlandığına öğrencilerin dikkatini çeker. Besin maddelerinin yapıcı–onarıcı, düzenleyici ve enerji verici şeklinde gruplanabileceği sonucuna birlikte varılır.

Besin gruplarının eksik alınması hâlinde vücutta ortaya çıkabilecek durumları tartışmaya açar. Günlük beslenmede bireyin yaş, iş, sağlık durumlarına göre yeterli ve dengeli beslenme özelliklerini nedenleriyle tartışmaya açar. Besin maddelerinin tüketilmesinde taze, temiz, mevsiminde ve aşırıya kaçmadan kullanılmasının önemi, günlük yaşamdan örneklerle tartışılır.

Öğretmen, ülkemizde besin maddelerinin üretiminde ve besinlerin kalitesinin artırılmasında çağdaş yöntemlerin uygulanmasının önemini vurgular. Besin maddelerinin işlenişinde ve saklanmasında nelere dikkat edilmesi gerektiği tartışılır. 

DEĞERLENDİRME ETKİNLİKLERİ

Bu ünite için önerilen değerlendirme etkinlikleri, ünitenin amacı, öğrenci kazanımları ve öğrenme öğretme etkinlikleri göz önüne alınarak hazırlanmıştır.

Değerlendirme etkinlikleri, öğrencilerin ünitede yer alan kazanımlarla edinecekleri bilgi, beceri, görüş tutum ve davranışlara ne derece ulaştıklarının belirlenmesine yönelik olmalıdır. Bu doğrultuda birkaç kazanım için hazırlanan örnek ölçme sorularına yer verilmiştir.

Öğretmen, diğer kazanımlara yönelik olarak da sadece hatırlama düzeyinde sorular yerine, öğrencinin yorum yapacağı kavrama, uygulama, analiz, sentez düzeyinde yeni ve özgün sorularla bu bölümde önerilen ölçme etkinliklerini zenginleştirebilir.

Öğrencilerin aktif olduğu öğrenme yöntemlerinde sadece yazılı ve sözlü sınavlarla öğrenci başarısının değerlendirilmesi yeterli olmamaktadır. Öğretmen öğrencileri değerlendirirken ölçme sonuçları ile birlikte öğrencilerin; sınıf içi etkinliklere katılımı, bilimsel tutum ve davranışları, gözlem yapma, araştırma- inceleme, bilimsel düşünme, sahip oldukları ve sergiledikleri fikir zenginlikleri, sorumluluk alma, ekip çalışmalarına yatkınlıkları, edindiği bilgi ve bulguları paylaşabilme vb. özelliklerini de göz önüne alarak başarıları hakkında karar verir.

 

Örnek Sorular

1. Ototroflar (üreticiler) neden ekosistemlerin vazgeçilmez elemanlarıdır? Açıklayınız.

................................................................................................................................................

2. Oksijenli ve oksijensiz solunum arasındaki fark aşağıdaki seçeneklerden hangisinde   verilmiştir?

             A. ATP üretilmesi                    B. karbondioksit açığa çıkması

             C. glikozun parçalanması        D. su açığa çıkması                             

3. Ünlü bir bilim adamı "Evrende yaşamın var olduğu herhangi bir yerde bulunan canlılardan bazıları renkli olmalıdır."  demiştir. Bilim adamı neden böyle söylemiş olabilir? Açıklayınız.

................................................................................................................................................

 4. Aşağıdaki günlük yediğimiz besinlerden hangisi fotosentez ürünü değildir?

 

A. nişasta                                B. fındık yağı           C. tuz            D. meyve suyu

5. Aşağıda verilen canlılardan doğru bir besin zinciri oluşturarak bunları şema ile gösteriniz.

 

I   . Tavşan

II  . Leylek      

III . Havuç

IV. Yılan

 

6. Aşağıdakilerden hangisi tüm hücrelerde enerji üretiminde kullanılır?

 

A. karbon dioksit                    B. glikoz                    C. su             D. azot

 

ÜNİTE III

GENETİK

 

Ünitenin Amacı

Bu ünite ile öğrencilerin;

• Hücrede yönetici moleküllerin yapısını ve görevlerini,

• Kalıtımın temellerini, kalıtımı ve canlılarda çeşitliliğin kalıtsal nedenlerini,

• Kalıtım alanındaki yeni gelişmeleri, genetikle ilgili yapılan çalışmaları

gözlemlerle, uygulamalarla, deneylerle ve farklı etkinliklerle kavramaları amaçlanmaktadır.

Öğrenci Kazanımları

Bu üniteyi başarıyla tamamlayan her öğrenci;

1. Hücresel yapının oluşması ve devamlılığı ile canlılık olaylarının yürütülmesini sağlayan molekülün DNA olduğunu fark eder.

2. Aynı temel yapıda olan ve aynı canlılık özelliklerini gösteren yavru canlıların oluşmasından sorumlu molekülün DNA olduğunu fark eder.

3. Hücrede yönetici moleküllerin DNA ve RNA molekülleri olduğunu belirtir.

4. DNA moleküllerinin yapısını şema ile açıklar.

5. DNA molekülünün hücrenin canlılık olaylarını yönetme, kendini eşleyerek hücre çoğalmasını sağlama ve böylece bu özelliklerin yeni döllere geçmesini gerçekleştirme görevlerini açıklar. 

6. DNA çeşitliliğinin neye bağlı olduğunu tartışır.

7. DNA, gen, kromozom  kavramlarını örneklerle bütünleştirir.

8. Canlılarda kalıtsal özelliklerin atalarından nasıl aktarıldığını açıklar.

9. İnsanda belirgin olarak tanınabilen bazı özelliklere örnekler verir.

10. DNA çeşitliliğini canlıların çeşitliliği ile bağlantı kurarak açıklar.

11. Kalıtsal özelliği sembollerle gösterir.

12. Mendel yasalarına, bir özelliğin kalıtımı ile ilgili örnekler verir.

13. Bir kalıtsal özellikle ilgili çaprazlamalar yaparak problem çözer.

14. İnsanda cinsiyeti belirleyen kalıtımı açıklar.

15. Kalıtsal hastalıkların da genler tarafından taşındığını örnek problemler çözerek açıklar.

16. Akraba evliliğine bağlı özürlü birey kalıtımını açıklar.

17. Kalıtımda basit olasılık hesaplamalarını yapar.

18. Çevresel etmenlerin kalıtsal yapıyı bozmasına ilişkin örnekler verir.

19. Kalıtıma çevrenin etkilerini örneklerle açıklar.

20. Genlerin değişmesine neden olan faktörleri sıralar.

21. Genlerde kalıtsal olan değişmeler (mutasyon) nedeniyle bireyde ortaya çıkan kalıtsal değişmelere örnekler verir.

22. Çevresel etmenlerle kalıtsal olmayan ve yalnızca vücut hücrelerinde sonradan olan değişmelere (modifikasyon) örnekler verir.

23. Her bir canlı çeşidinin (tür) bireyleri arasındaki farklılıklara örnekler verir.

24. Çevresel faktörlerin türdeki değişmelere etkilerini örneklerle açıklar.

25. Çevresel faktörler karşısında canlının taşıdığı özelliklerle ortamdaki mücadelesine örnekler verir.

26. Türdeki bireylerin taşıdıkları özellikleri ile çevre koşullarına karşı verdikleri savaşı fark eder.

27. Taşıdığı kalıtsal özelliklerle canlının çevreye uyumunu örneklerle açıklar.

28. Evrimin türdeki değişmeler olduğunu belirtir.

29. Bilimsel tarih boyunca bilim adamları tarafından farklı görüşlerle evrimin nasıl olduğuna ilişkin açıklamalara örnekler verir.

30. Kalıtımla ilgili yeni gelişmelere ve genetik mühendisliği alanındaki çalışmalara örnekler verir.

31. Kalıtımla ilgili yeni bilgiler için bilimsel çalışmaların gerekliliğini ve sürekliliğini belirtir.

32. Genetiğin uygulama alanlarını sıralar.

33. Genetikle ilgili yapılan çalışmalara örnekler verir.

34. Genetik kopyalamanın aşamalarını sıralayarak şematik olarak gösterir.

35. Biyoteknolojinin önemini fark eder.

 

KONULAR

A. HÜCREDE YAPI VE CANLILIK OLAYLARININ YÖNETİMİ NASIL SAĞLANIR?

     1. DNA Denilen Hücredeki Özel Molekül Ne İşler Yapar?

          a. DNA Molekülünün Yapısı Nasıldır?

          b. DNA’nın Özelliklerinden Birisi de Kendini Eşlemesidir

     2. Hücredeki Diğer Yönetici Molekül RNA

B. DÜNYADA BENZERSİZ OLDUĞUNU BİLİYOR MUSUN?

     1. Seni Sen Yapan DNA Molekülü

          a.  DNA – Gen – Kromozom

          b.  Kalıtım – Kalıtsal Özelliklerimi Nasıl Kazandım?

          c.  Mendel’in Kalıtıma Kazandırdığı Bilgiler

          ç.  Akraba Evliliği Neden Sakıncalı?

          d.  Kalıtım İnsanda Cinsiyeti de Belirler

          e.  Çevre Etkenlerinin Kalıtımdaki Rollerine Örnekler

          f.  Canlıların Çeşitliliği (Türler)

          g. Canlı Çeşitlerinin Farklılık, Benzerlik ve Değişmelerine Örnekler

          h. Milyonlarca Yıldan Bugüne Türlerde Değişmeler Oldu mu?

          ı.  Kalıtımla İlgili Yeni Bilgilerin 21. Yüzyılda Açtığı Ufuk

          i.  Genetik Alanındaki Gelişmeler

          j.  Biyoteknoloji Uygulamalarının Sağladığı Yararlar

 

ARAǖGEREÇ, DENEY, GEZİ–GÖZLEM, ARAŞTIRMA, İNCELEME, PROJE,

UYGULAMA VE KAYNAKLAR

Öğretmen öğrencilerin, okulun ve çevrenin olanaklarına göre eğitsel değeri olan her türlü araç-gereç ve etkinliği kullanarak ünite içeriğini ve kazanımları öğrencilere edindirmelidir. Bunun için öğrencilerin yaratıcılıklarını ortaya çıkaracak, bireysel öğrenmelerini kolaylaştıracak ve bilimsel yöntemi kullanmalarına fırsat tanıyacak yeterli düzeyde kaynak, araç-gereç, deney, gezi-gözlem, araştırma, inceleme, proje ve uygulamalardan yararlanmalıdır.

 

ÜNİTE IV

CANLILARDA ÜREME VE GELİŞME

 

Ünitenin Amacı

Bu ünite ile öğrencilerin;

• Hücrede çoğalmayı sağlayan moleküllerin yapı ve görevlerini,

• Hücre bölünmesi çeşitlerini,

• Canlılardaki üreme ve gelişmeyi,

• İnsanda üreme, büyüme ve gelişmenin esasını

kavramaları amaçlanmaktadır.

Öğrenci Kazanımları

Bu üniteyi başarıyla tamamlayan her öğrenci;

1. Canlıların ortak özelliği olan üremenin her canlının kendine benzer canlı meydana getirebilme yeteneği olduğunu açıklar.

2. Canlılardaki üreme olaylarından önce hücre bölünmesinin mekanizmasını açıklar.

3. Hücre bölünmesi sırasında hücrenin bölünme ile ilgili olaylar akışına girdiğini fark eder.

4. Hücrede kalıtsal yapı olan DNA’nın, hem hücre yaşamını yönettiği hem de kendini eşleyerek yeni hücrelere aynı özelliklerin taşınmasını sağladığını belirtir.

5. Mitoz bölünmenin aynı özellikte hücreler oluşturan bir hücre çoğalması olduğunu  açıklar.

6. Mitoz bölünme sonucunda oluşan aynı hücrelerle mitoz bölünme evreleri (profaz, metafaz, anafaz, telofaz) arasındaki ilişkiyi açıklar.

7. Değişik canlı türlerindeki kromozom sayılarının ve içeriklerinin (kapsadığı gen) farklı olabileceğini nedenleriyle açıklar.

8. Genelde canlılarda bulunan kromozom sayılarının "2n" sembolü ile gösterildiğini belirtir.

9. "2n" sembolünün anlamının, canlıda bulunan kromozomların ikişer ikişer birbirinin çifti (eşi) olduğunu belirtir.

10. Mayoz bölünme ile eş kromozomların ayrıldığını, bu yüzden "n" kromozomlu hücreler oluşabildiğini fark eder. 

11. Mayoz bölünmenin (aşamalarına girmeden) önemini açıklar.

12. Mitoz ve mayoz bölünme arasındaki farklılıkları belirtir.

13. Canlılarda çeşitli üreme tiplerinin olduğunu belirtir.

14. Eşeysiz üreme çeşitlerini ve önemini belirtir.

15. Eşeysiz üremeyi açıklayarak eşeysiz üreyen canlılara örnekler verir.

16. Eşeyli üremeyi açıklayarak eşeyli üreyen canlılara örnekler verir.

17. İnsanda eşey hücrelerinin özelliklerini şekil çizerek açıklar.

18. İnsanda eşeysel hücrelerin döllenmesini açıklar.

19. Döllenmiş yumurtadan  yavru olana kadar gelişim evrelerini şema üzerinde gösterir.

20. Embriyonun gelişiminde plâsentanın görevini fark eder.

21. Embriyonun sağlıklı gelişmesi için anne adayının nelere dikkat etmesi gerektiğini açıklar.

22. İnsanda büyüme ve gelişmeyi olumlu etkileyen etmenleri sıralayarak örneklerle belirtir.

23. İnsanda büyüme ve gelişmeyi olumsuz etkileyen etmenleri sıralayarak örnek verir. 

24. İnsanların büyüme ve gelişme sürecindeki dönemlerini sıralar.

25. Ergenlik döneminde erkek ve kız çocuklardaki bedensel ve ruhsal değişmelere örnekler verir.

26. Çocukluktan ergenliğe geçişte karşılaşılan sorunları belirterek çözüm yollarına verilen örnekleri tartışır.

27. Cinsel yolla bulaşan hastalıkları ve korunma yollarını belirtir.

28. Cinsel sağlığın önemini ve sağlıklı kalmanın gereklerini açıklar.

 

KONULAR

A. TÜRÜN DEVAMLILIĞINI SAĞLAYAN CANLILIK OLAYI (ÜREME)

     1.  Canlının Özellikleri ve Geleceğinden Sorumlu Yapı

     2.  Hücre Nasıl Çoğalır?

     3.  Aynı Hücreler Oluşturan Bölünme: Mitoz

     4.  Mayoz Bölünme Neden Mitoz Bölünmeden Farklıdır?

     5.  Canlının Kendine Benzer Canlılar Oluşturabilmesi

          b.   Eşeysiz Üreme

          c.   Eşeyli Üreme

     6.  İnsanda Üremenin Biyolojik Özellikleri

B.  İNSANDA BİR HÜCREDEN ERGİN BİREYE

     1.  Büyüme ve Gelişme

          a.   İnsanda Eşey Hücreleri

          b.   Eşey Hücrelerinin Birleşmesi (Döllenme)

          c.   Zigottan Embriyoya, Yavruya, Ergine Doğru Gelişme

                 i.   Embriyonun Geliştiği Ortam – Bu Ortamda Embriyo İçin Oluşan Plâsenta

                 ii.  İnsanda  Yavru Olana Kadar Embriyo Nasıl Korunur, Beslenir, Solunum Yapar, Boşaltım Yapar, Büyür ve Gelişir?

 

     2.  Büyüme ve Gelişme Nelerden Etkilenir?

          a.   Sağlıklı Büyüme ve Gelişmemiz İçin Neler Önemlidir?

                 i.   Yeterli ve Dengeli Beslenme

                 ii.  Temizlik

                 iii. Dinlenme

                 iv. Spor

                 v.  Serbest Zaman Etkinlikleri

                 vi. Olumlu Psikolojik Etkiler

        b.     Sağlıklı Büyüme ve Gelişmemizde Olumsuz Etmenler

                 i.   Hastalıklar

                 ii.  Kazalar

                 iii. Zararlı Alışkanlıklar

                 iv. Yetişkinlerin Hatalı Tutum ve Davranışları

     3.  Çocukluktan Ergenliğe Doğru Değişme

     4.  Cinsel Sağlığın Korunmasının Getirdiği Kazanımlar

     5.  Sağlıklı Kalmanın Bireysel ve Toplumsal Yükümlülüğü

 

ARAǖGEREÇ, DENEY, GEZİ–GÖZLEM, ARAŞTIRMA, İNCELEME, PROJE,

UYGULAMA VE KAYNAKLAR

Öğretmen öğrencilerin, okulun ve çevrenin olanaklarına göre eğitsel değeri olan her türlü araç-gereç ve etkinliği kullanarak ünite içeriğini ve kazanımları öğrencilere edindirmelidir. Bunun için öğrencilerin yaratıcılıklarını ortaya çıkaracak, bireysel öğrenmelerini kolaylaştıracak ve bilimsel yöntemi kullanmalarına fırsat tanıyacak yeterli düzeyde kaynak, araç-gereç, deney, gezi-gözlem, araştırma, inceleme, proje ve uygulamalardan yararlanmalıdır.

 

ÖĞRETME VE ÖĞRENME ETKİNLİKLERİ

Bu etkinlikler, ünitenin tümüne yönelik öneriler biçiminde  hazırlanmıştır. Öğretmen bunları aynen ya da değiştirerek uygulayabilir. Ayrıca öğrencilerin düzeyi, konunun özelliği ve olanaklara göre aynı amaca yönelik başka etkinlikler düzenleyebilir. Öğretmen, söz konusu kazanımları öğrenciye kazandırmak için amaç ve kazanımların düzeyine, konuların özelliğine göre tartışma, rol oynama, örnek olay, problem çözme, beyin fırtınası, gezi, gözlem, deney, gösteri, gösterip yaptırma, soru cevap, proje, görüşme gibi yöntem ve teknikleri kullanabilir. Amaç, öğrencilerin kazanımları ezberlemeden araştırma yoluyla edinmelerini ve fen bilimlerini bütün olarak algılamalarını sağlamaktır.

Öğretmen;

• Kelebek yumurtasından çıkan yavrunun kelebek,

• Zeytin tohumundan zeytin ağacı,

• Köpeğin yavrusunun köpek

olduğunu görmekteyiz. "Üreme olayının bu gerçekleri nasıl sağladığını hiç düşündünüz mü?" sorusunu sorar. Alınan yanıtları değerlendirir ve her canlının kendine benzer canlı meydana getirebilmesi olayının üreme olduğunu vurgulayarak "İster bir hücreli, ister çok hücreli olsun canlılardaki üreme olaylarının bir hücre ile başladığını ve bu hücrenin taşıdığı kalıtsal materyale göre gelişerek ait olduğu türün özelliklerini taşıyan yavru bireyin oluştuğu genellemesini yapar ve üreme olayını daha iyi anlayabilmek için hücre bölünmesinden başlayarak bu konudaki gerçekleri daha kolay kavrayabiliriz." açıklamasını yapar.

Öğretmen öğrencilerin mitoz bölünme ile aynı hücrelerin oluşmasının şu ana olay basamakları ile gerçekleştiğini düşünmelerini sağlar:

• Her bir kromozomun (DNA’nın) kendini eşlemesi,

• Eşit kromozomların hücrede birbirinden ayrılarak ayrı kutuplara çekilmesi,

• Bunların oluşacak yeni hücrenin kalıtsal materyali olarak görev alacağı,

• Sitoplâzmanın paylaşılması.

Öğretmen, bu ana olayların mitoz bölünmedeki profaz, metafaz, anafaz, telofaz adı verilen evrelerde gerçekleştiğini belirtir. Aynı hücrelerin oluşmasını sağlayan temel olayları vurgulayarak açıklar. Burada evrelerin ayrıntılarının ezberlenmesinin değil, yukarıdaki temel olayların kavranmasının önemli olduğunu belirtir.

Öğretmen öğrencilere, "Tüm canlı türlerinde kromozom sayıları aynı mıdır?" sorusunu yönelterek onların düşünmesini sağlar. Alınan yanıtlardan sonra canlı türlerinde hücre kromozom sayılarının farklı olduğunu belirtir ve farklı sayıda olmasının nedenini sorar.

Aynı sayıda kromozom taşıyan farklı türlerin olabileceğini de tartışarak bunun nedenini ortaya çıkarmaya çalışır. İnsandaki kromozom sayısının 46 olduğunu, bunun da 46=2n şeklinde gösterildiğini söyler. Bu kromozomların ikişer ikişer birbirinin eşi olduğunu, bu nedenle sembolleştirirken 2n olarak gösterildiğini belirtir. Öğretmen konunun kavranmasını sağlamak üzere şu açıklamayı yapabilir:

"Canlıdaki tüm özelliklerin her biri ile ilgili birer genin bulunduğu, bu genlerin yer aldığı kromozomların bir takım oluşturduğu bilinmektedir ve (n) monoploit (haploit) sembolü ile gösterilir. 2n (diploit) kavramının iki takım kromozomu gösterdiği, bu 2n kromozomlu hücrelerin kromozomlarının ikişer ikişer birbirinin eşi olduğu, buna göre her bir özellik için eş kromozomlarda karşılıklı yer alan aynı özellikten sorumlu bir çift genin bulunduğu gerçeğine varırız".  

Mayoz bölünmenin ise eşey hücrelerindeki kromozom sayısının yarıya inmesini sağlayan bir bölünme olduğunu vurgular. Mayoz bölünme evrelerinde eş kromozomların birbirinden ayrılması nedeniyle kromozom sayısı 2n olan ana hücreden, kromozom sayısı "n" olan yavru hücreler oluşur şeklindeki açıklamayı yapar ve mayozun bazı aşamalarının mitoz bölünmedekinden birtakım farklılıklarının olduğunu belirtir. Şekil, şema, resim, video vb. yardımıyla açıklamalarını yapar.  

Eşey hücrelerinde haploit (n) sayıda kromozom bulunduğunu ve dolayısıyla kromozom sayılarının türlerde sabit kalmasının mayoz bölünme ile sağlandığını ve bir hücreli organizmalar için hücre bölünmesinin bir çeşit üreme olabileceğini vurgular.

Öğretmen, ilkel bazı canlıların kendine benzer canlı meydana getirebilmesinin eşeysiz üreme ile sağlandığını söyler. Eşeysiz üremenin bölünerek çoğalma, tomurcuklanarak çoğalma, sporlanarak çoğalma şekillerinde gerçekleştiğini, bir hücreli ve çok hücreli canlılardan örnekler vererek açıklar. Burada amaç, öğrencilerin çevrelerinde kolayca ulaşabildikleri, tanıdık oldukları örnekler seçilmesidir (mayalarda tomurcuklanma, bakterilerde bölünme vb.).

Eşeyli üremenin ise "n" kromozomlu eşeysel hücrelerin döllenme olayı ile "2n" kromozomlu zigotu oluşturması ile başlayan bir çoğalma olduğu ve tüm canlılarda (bir hücreliler dahil) bu üremenin gerçekleştiği (eşeysiz çoğalanların bile belli periyotlarda eşeyli üredikleri) vurgulanır.

"Eşeyli üreme, eşey hücrelerinin özelliklerine bağlı olarak çeşitlenir. Oogami: gelişmiş yapılı yumurta ve sperm eşey hücreleriyle gerçekleşen bir eşeyli üreme çeşididir." açıklaması öğretmence yapılır.

Öğretmen, eşeyli üremelerde temel basamakları şema üzerinde açıklar. Buna göre; ergin dişi ve erkek bireylerin eşeysel hücreleri (n kromozomlu sperm ve n kromozomlu yumurta) eşeysel organlarında oluşturması (yumurtalık ve erbezi = testis) , yumurta ve sperm hücrelerinin birleşmesi (döllenme) , döllenme sonucunda oluşan zigotun gelişme ve büyüme aşamalarından geçerek yavru hâline gelmesi şeklinde özetler.

Öğretmen, insanda erkek ve dişi cinsiyetin eşeysel organlara göre belirlendiğini, temel eşeysel organların; dişi bireyde yumurtalık, erkek bireyde testis olduğunu testiste sperm, yumurtalıkta yumurta hücresinin oluştuğunu; bu organların aynı zamanda cinsiyetin sekonder (ikincil) özelliklerinin belirlenmesini sağlayan hormonları da salgıladıklarını vurgular.

Dişi bireyde üreme organlarının; yumurtalık, yumurtayı rahime (uterusa) ulaştıran yumurta kanalı, embriyonun gelişme ortamı olan uterus, spermlerin alınmasını sağlayan ve üreme organının dış açıklığı olan vajina bölümlerinden oluştuğu; erkek bireyde ise testisler ve spermlerin olgunlaştıktan sonra döllenme ortamı olarak dişi bireye bırakılmasını sağlayan penisin bulunduğu belirtilir. Erkek ve dişi bireylerde bulunan bu yapılar şekil, şema vb. üzerinde açıklanır.

Öğretmen, sperm ve yumurta hücrelerinin yapıları ve özelliklerini tanıtarak zigotun oluşumu ve embriyonal gelişim aşamalarına geçişini kısaca açıklar. Bu açıklamalardan sonra zigottan yavru oluşumuna kadar olan aşamalarda embriyonun geliştiği ortamın neresi olduğunu, plâsentanın ne olduğunu, embriyonun beslenme, solunum, boşaltımla ilgili gereksinmelerinin nasıl karşılandığını, plâsentanın bu konulara ilişkin işlevlerini, embriyonun büyüme ve yavru olarak gelişmesinin temel basamaklarını, embriyonun sağlıklı gelişimi için nelere özen gösterilmesinin gerektiğini tartışmaya açar. Burada amaç, çeşitli etkenlerin gelişen embriyo üzerindeki olumlu ve olumsuz etkilerini vurgulamaktır. Özellikle öğrencilerin katkılarıyla ve günlük yaşamdan verilecek örneklerle konu pekiştirilir.

Embriyonun uterustaki gelişiminin tamamlanmasıyla doğum olayının başladığı, ana vücudundan ayrılan yavrunun ilk olarak soluk alıp vermeye başladığı, göbek kordonunun kesilerek yavrunun anadan bağımsız bir birey olarak ayrıldığı, plâsentanın (eş) da görevinin kalmadığı için uterustan kopup ayrıldığı vurgulanır. Bundan sonraki aşamada yavrunun, annede hormon kontrolünde süt bezlerinin salgıladığı süt ile beslenmeye başladığı belirtilir. Devam eden gelişme aşamaları şemada gösterilir.

İnsanda yaşa göre gelişim dönemleri belirtilir.

Özellikle ergenlik dönemindeki kız ve erkeklerde ortaya çıkan bedensel ve ruhsal değişmeler hakkında onları bilgilendirecek ve sorunlarının çözümüne yardımcı olacak uzman kişiler sınıfa davet edilebilir. Öğretmen bu konularda uzmanların yol göstermesi ve yardımlarının doğru davranışlar olduğunu vurgular.

Öğretmen, üreme sisteminin temizliğine ve sağlığının korunmasına özen gösterilmesi gerektiği, cinsel yolla bulaşan hastalıkların neler olduğunu ve bunlardan korunma yollarının önemini örneklerle vurgular. Cinsel sağlığın korunmasının getirdiği kazanımları tartışır. Sağlıklı kalmaya gösterilen özenin bireysel ve toplumsal yükümlülük olduğunu güncel ve çevresel örneklerle vurgular.

DEĞERLENDİRME ETKİNLİKLERİ

Bu ünite için önerilen değerlendirme etkinlikleri, ünitenin amacı, öğrenci kazanımları ve öğrenme öğretme etkinlikleri göz önüne alınarak hazırlanmıştır.

Değerlendirme etkinlikleri, öğrencilerin ünitede yer alan kazanımlarla edinecekleri bilgi, beceri, görüş tutum ve davranışlara ne derece ulaştıklarının belirlenmesine yönelik olmalıdır. Bu doğrultuda birkaç kazanım için hazırlanan örnek ölçme sorularına yer verilmiştir.

Öğretmen, diğer kazanımlara yönelik olarak da sadece hatırlama düzeyinde sorular yerine, öğrencinin yorum yapacağı kavrama, uygulama, analiz, sentez düzeyinde yeni ve özgün sorularla bu bölümde önerilen ölçme etkinliklerini zenginleştirebilir.

Öğrencilerin aktif olduğu öğrenme yöntemlerinde sadece yazılı ve sözlü sınavlarla öğrenci başarısının değerlendirilmesi yeterli olmamaktadır. Öğretmen öğrencileri değerlendirirken ölçme sonuçları ile birlikte öğrencilerin; sınıf içi etkinliklere katılımı, bilimsel tutum ve davranışları, gözlem yapma, araştırma- inceleme, bilimsel düşünme, sahip oldukları ve sergiledikleri fikir zenginlikleri, sorumluluk alma, ekip çalışmalarına yatkınlıkları, edindiği bilgi ve bulguları paylaşabilme vb. özelliklerini de göz önüne alarak başarıları hakkında karar verir.

 

Örnek Sorular

1. Aynı tür iki canlı arasında görülen büyüklük farkının nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

A. hücre büyüklüğü

C. kromozom sayısı

B. gen sayısı

D. hücre sayısı

2. Bitkilerde hücre bölünmesi esnasında aşağıdaki olaylardan hangisinin gerçekleşmesi beklenmez?

A. sitoplâzmada ara plâğın oluşması

C. sentrozomun kendini eşlemesi

B. kromozomların kısalıp kalınlaşması

D. DNA’nın kendini eşlemesi

3. Aşağıdakilerden hangisi yumurta ve sperma arasındaki benzerliklerden birisidir?

A. kromozom sayısı B. boyutu C. hareket yeteneği D. besin depolaması

4. Hamile bir kadının neden sağlıklı besinlerle beslenmesi ve sağlığa zararlı maddeler almaktan kaçınması gerekir? Açıklayınız.

.................................................................................................................................................

5. Uyuşturucu bağımlılığı, psikolojik bir problem olmanın yanı sıra neden fiziksel bir problem olarak da kabul edilir? Açıklayınız.        

.................................................................................................................................................

6. 20 dakikada bir bölünerek çoğalan bir bakteri hücresinden iki saat sonra kaç bakteri hücresi oluşur?

A. 32 B. 6 C. 64 D.  48

7. 2n = 38 kromozoma sahip bir hayvan hücresinin kromozom sayısında grafikte görüldüğü gibi bir değişiklik meydana geliyorsa ;

I, II, III numaralı zaman aralıklarında görülen olaylar aşağıdakilerden hangisidir?

 

I                           II                      III
A. Mayoz

B. Döllenme

C. Mitoz

D. Döllenme

Mitoz

Mitoz

Mayoz

Mayoz

Döllenme

Mayoz

Döllenme

Mitoz

8. Kromozom sayısı ve canlıların gelişmişliği (karmaşıklığı) arasında bir bağlantı var mıdır? Açıklayınız.

................................................................................................................................................

9. Eğer sitoplâzma bölünmesi çekirdek bölünmesinden önce gerçekleşseydi ne olurdu? Açıklayınız.

................................................................................................................................................

 

 ÜNİTE V

YAŞAMIMIZI ETKİLEYEN MANYETİZMA

 

Ünitenin Amacı

Bu ünite ile öğrencilerin;

• Mıknatısı ve özelliklerini, indüksiyon akımını,

• Elektrik enerjisinin üretimini, naklini ve dağıtımını, kullanım alanlarını,

• Dağıtım ve kullanımından doğan tehlikeleri ve alınabilecek önlemleri,

• Elektrik akımının etkilerini

gözlemlerle, uygulamalarla, deneylerle ve farklı etkinliklerle kavramaları amaçlanmaktadır.

Öğrenci Kazanımları

Bu üniteyi başarıyla tamamlayan her öğrenci;

1. Çevresinden mıknatıs tarafından çekilen ve çekilmeyen maddelere örnekler verir.

2. Mıknatısların etkileşerek birbirlerini itip çektiklerini deneyle gösterir.

3. Yerin manyetik alanı olduğunu fark eder ve bu alanın yapısını açıklar.

4. Bir mıknatısın kuzey (N) ve güney (S) olmak üzere iki tür manyetik kutbu olduğunu fark eder.

5. Bir pusulanın yapısını, çalışmasını ve kullanım alanlarını açıklar.

6. Şekillerine ve yapılarına göre mıknatıs çeşitlerini belirterek mıknatısların kullanıldığı yerlere örnekler verir.

7. Mıknatısın çevresinde manyetik alan oluşturduğunu fark eder ve alan çizgilerini demir tozları ile gösterir.

8. Elektrik akımının çevresinde manyetik alan oluşturduğunu fark eder ve alan çizgilerini gösterir.

9. Bir elektromıknatıs yapar, kutuplarını akım yönünden giderek belirler, çalıştırır ve çubuk mıknatısla karşılaştırır.

10. Elektromıknatısın alan şiddetinin nasıl artırılacağını açıklayarak gösterir.

11. Elektromıknatısların kullanım alanlarına örnekler verir.

12. Mıknatısın, üzerinden akım geçen tele kuvvet uyguladığını fark eder.

13. Elektrik motorunun nasıl çalıştığını açıklar.

14. Elektrik motorlarının kullanım alanlarına örnek verir.

15. Bir mıknatıs ve sarım makarası ile indüklemeyi göstererek açıklar.

16. Dalgalı akımla doğru akımı karşılaştırır ve özelliklerini belirtir.

17. Jeneratörlerin nasıl dalgalı ve doğru akım ürettiklerini açıklar.

18. Ana üretim merkezlerinden elektrik enerjisinin kullanım yerlerine nasıl ulaştığını açıklar.

19. Elektrik enerjisinin satışında kullanılan kilowatt saat birimini açıklar ve bu birimin kullanıldığı yerlere örnekler verir.

20. Elektrik enerjisinin tüketiminde tutumlu olmanın yollarını, önemini ve elektrik enerjisinin çevreye olumsuz etkilerini açıklar.

KONULAR

A. MIKNATIS DEMİRİ ÇEKER, TAHTAYI ÇEKMEZ

B. KAPI ZİLİ, RADYO, TELEFONDA MIKNATIS BULUNUR

C. MIKNATIS VE ELEKTRİK AKIMI MANYETİK ALAN DOĞURUR

Ç.  MIKNATIS, AKIM GEÇEN TELE KUVVET UYGULAR

D. BİR DEVREDEKİ ELEKTRONLAR MIKNATISLA HAREKET ETTİRİLEBİLİR

E. KULLANDIĞIMIZ ENERJİNİN ÇOĞUNU JENERATÖRLER  ÜRETİYOR

F. ELEKTRİK ENERJİSİNİ AKILLI KULLANALIM, ÇEVREMİZ AZ ZARAR GÖRSÜN

 

ARAǖGEREÇ, DENEY, GEZİ–GÖZLEM, ARAŞTIRMA, İNCELEME, PROJE,

UYGULAMA VE KAYNAKLAR

Öğretmen öğrencilerin, okulun ve çevrenin olanaklarına göre eğitsel değeri olan her türlü araç-gereç ve etkinliği kullanarak ünite içeriğini ve kazanımları öğrencilere edindirmelidir. Bunun için öğrencilerin yaratıcılıklarını ortaya çıkaracak, bireysel öğrenmelerini kolaylaştıracak ve bilimsel yöntemi kullanmalarına fırsat tanıyacak yeterli düzeyde kaynak, araç-gereç, deney, gezi-gözlem, araştırma, inceleme, proje ve uygulamalardan yararlanmalıdır.

 

ÖĞRETME VE ÖĞRENME ETKİNLİKLERİ

Bu etkinlikler, ünitenin tümüne yönelik öneriler biçiminde  hazırlanmıştır. Öğretmen bunları aynen ya da değiştirerek uygulayabilir. Ayrıca öğrencilerin düzeyi, konunun özelliği ve olanaklara göre aynı amaca yönelik başka etkinlikler düzenleyebilir. Öğretmen, söz konusu kazanımları öğrenciye kazandırmak için amaç ve kazanımların düzeyine, konuların  özelliğine göre tartışma, rol oynama, örnek olay, problem çözme, beyin fırtınası, gezi, gözlem, deney, gösteri, gösterip yaptırma, soru cevap, proje, görüşme gibi yöntem ve teknikleri kullanabilir. Amaç, öğrencilerin kazanımları ezberlemeden araştırma yoluyla edinmelerini ve fen bilimlerini bütün olarak algılamalarını sağlamaktır.

Öğretmen öğrencilere, "Mıknatıs hakkında neler biliyorsunuz? Mıknatıslar ne işe yarar? " vb. soruları yönelterek mıknatıslar hakkında neler bildiklerini ortaya çıkarır.

Öğretmen, öğrencilerin çevrelerindeki hangi maddelerin mıknatıs tarafından çekildiğini, hangilerinin çekilmediğini fark etmelerini sağlayarak bu durumların neden ileri gelebileceği hakkında görüşlerini alır. Öğrenciler, verilen yanıtlara göre mıknatıs hakkında doğru ve yanlış bilgilerin farkına varır. Mıknatıs tarafından çekilen ve çekilmeyen maddeler deneylerle gösterilir.

Öğretmen, iki mıknatısın etkileşerek birbirlerini nasıl itip çektiklerini gösterir ve öğrencilerin de benzer etkinlikler yapmasını sağlar. Yapılan etkinliklerden gidilerek mıknatısların zıt özelliklere sahip iki kutbu bulunduğu sonucuna varılır. Kutupların isimleri ve simgeleri belirtilir.

Bir çubuk mıknatıs ortadan ikiye bölündüğünde her iki parçada da kutupların tekrar oluştuğu deneylerle gösterilir. Bölme işlemi sürdürüldüğünde elde edilen her parçanın iki kutuplu olacağı belirtilir ve tek kutuplu bir mıknatıs elde edilemeyeceği vurgulanır.

Şekillerine ve yapılarına göre mıknatıs çeşitleri öğrenciler tarafından araştırılarak sınıfa sunulur. Öğretmen, yeryüzünün bazı yerlerinde doğal mıknatıslar bulunduğunu söyler ve bu yerlere örnekler verir.

Bir pusula düz bir yüzeye yatay olarak konulur. Öğrencilerden pusulayı incelemeleri ve pusuladaki ibrenin duruşuna dikkat etmeleri istenir. Yerkürenin de bir manyetik alana sahip olduğu belirtilir ve pusulanın bu alana göre yönlendiği gösterilir. Öğrenciler basit bir pusula yaparak manyetik alanla ilgili deneyler düzenlerler. Pusulanın kullanıldığı yerlere göre önemi ve kullanıldığı yerlere örnekler verir.

Mıknatısın çevresinde yarattığı manyetik alan ve manyetik alan çizgileri deneyle belirlenir.

Akım geçen telin, çevresinde manyetik alan oluşturduğunu gösteren deneyler yapılır.

Basit bir elektromıknatıs devresi kurulur ve çalıştırılır. Öğrenciler, elektromıknatısın bir çubuk mıknatıs gibi olduğunu fark eder. Öğrenciler, elektromıknatısın kutup yapısı ile geçen akım yönü arasında nasıl bir ilişki olduğunu araştırırlar ve sınıfa sunarak tartışırlar.

Elektromıknatısların alan şiddetinin akım şiddeti ile ilişkisini gösteren deneyler düzenlenerek akım şiddeti arttıkça alan şiddetinin arttığı sonucuna ulaşılır (Formül verilmeyecek , grafik çizilebilir.). Elektromıknatısların kullanıldığı telefon, kapı zili vb. devreler çizilerek bu sistemlerin nasıl çalıştığı açıklanır. Elektromıknatısların diğer kullanım alanları öğrencilerce araştırılarak sınıfa sunulur.

Mıknatısın, akım geçen tele kuvvet uyguladığı deneylerle gösterilir.

Öğretmen, basit bir elektrik motoru yapar ve şemasını çizerek nasıl çalıştığını açıklar. Öğrencilerin de bir elektrik motoru yaparak sınıfa getirebilecekleri söylenir. Öğrenciler, elektrik motorlarının kullanıldığı yerleri  araştırıp sınıfa sunarlar.

Öğretmen, akım geçen bir telin çevresinde manyetik alan yarattığını hatırlatarak "Acaba bir teli bir mıknatısın manyetik alanı içine koyarak telde akım yaratabilir miyiz?" sorusunu öğrencilere sorar. Sorudan yola çıkılarak deneylerle indükleme gösterilir ve indükleme akımı açıklanır.

Öğrencilere 6. sınıfın III. ünitesi olan "Yaşamımızı Yönlendiren Elektrik" hatırlatılır. Bir pilin sağladığı akımın yönünün değişmediği ve kısa süreler göz önüne alındığında şiddetinin sabit kaldığı belirtilir. Bu tür akımlara "doğru akım" denildiği belirtilir. Öğrenciler, çevrelerinde kullanılan elektrikli aletlerin üzerindeki "AC" ve "DC" simgelerinin ne anlama geldiğini araştırırlar. Üzerinde bu simgelerin bulunduğu elektrikli aletleri listelerler. Doğru akımla dalgalı akım karşılaştırılır. Jeneratörlerin elektrik üretimindeki önemi vurgulanarak yapısı ve çalışma sistemi model ve şema üzerinde gösterilir. Jeneratörlerin doğru ve dalgalı akımı nasıl ürettiği açıklanır.

Elektrik santrallerinde elektrik üretiminin nasıl gerçekleştiği örneklerle açıklanır. Elektriğin kullanım alanlarına nasıl iletildiği ve dağıtıldığı fotoğraf ve çizimlerle açıklanır.

Öğretmen öğrencilerden evlerine gelen elektrik faturalarını incelemelerini ve faturadaki kilowatt saat biriminin ne anlama geldiğini araştırmalarını ister. Elektrik tüketim birimi kilowatt saatin  kullanıldığı örnek problemler çözülür.

Elektrik enerjisi tüketiminde tutumlu olmak için nelerin yapılması gerektiği tartışılarak belirlenir. Tutumlu olmanın sağladığı yararlar vurgulanır.

Elektrik kullanımı sırasında meydana gelebilecek kazalar tartışılarak alınması gereken önlemler belirlenir.

 

DEĞERLENDİRME ETKİNLİKLERİ

Bu ünite için önerilen değerlendirme etkinlikleri, ünitenin amacı, öğrenci kazanımları ve öğrenme öğretme etkinlikleri göz önüne alınarak hazırlanmıştır.

Değerlendirme etkinlikleri, öğrencilerin ünitede yer alan kazanımlarla edinecekleri bilgi, beceri, görüş tutum ve davranışlara ne derece ulaştıklarının belirlenmesine yönelik olmalıdır. Bu doğrultuda birkaç kazanım için hazırlanan örnek ölçme sorularına yer verilmiştir.

Öğretmen, diğer kazanımlara yönelik olarak da sadece hatırlama düzeyinde sorular yerine, öğrencinin yorum yapacağı kavrama, uygulama, analiz, sentez düzeyinde yeni ve özgün sorularla bu bölümde önerilen ölçme etkinliklerini zenginleştirebilir.

Öğrencilerin aktif olduğu öğrenme yöntemlerinde sadece yazılı ve sözlü sınavlarla öğrenci başarısının değerlendirilmesi yeterli olmamaktadır. Öğretmen öğrencileri değerlendirirken ölçme sonuçları ile birlikte öğrencilerin; sınıf içi etkinliklere katılımı, bilimsel tutum ve davranışları, gözlem yapma, araştırma- inceleme, bilimsel düşünme, sahip oldukları ve sergiledikleri fikir zenginlikleri, sorumluluk alma, ekip çalışmalarına yatkınlıkları, edindiği bilgi ve bulguları paylaşabilme vb. özelliklerini de göz önüne alarak başarıları hakkında karar verir.

 

Örnek Sorular

A. Aşağıda verilen terimlerle tanımları eşleştiriniz.

    

A. Demir

B. Alternatif Akım

C. Elektromıknatıs  

Ç. İndüksiyon Akımı

D. Cam

............

............

............

............

............

1.  Mıknatıs tarafından çekilir.

2.  Mıknatıs tarafından çekilmez.

3.  Mıknatısın akım makarası içindeki hareketinden elde edilir.

4.  Elektrik akımının manyetik etkisinden yararlanılarak yapılmıştır

5.  Sürekli yön değiştiren akımdır.

 

B. Aşağıdaki çoktan seçmeli soruları yanıtlayınız.

1.  Mıknatısla ilgili verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

      A. Bölündüğünde her parça mıknatıs özelliği gösterir.

      B. Manyetik alan çizgilerinin yönü N kutbundan S kutbuna doğrudur.

      C. Mıknatısın çektiği maddelere manyetik maddeler denir.

      D. Mıknatısın alan şiddeti her tarafında aynıdır.

2. Aşağıdakilerden hangisinde ya da hangilerinde elektromıknatıs kullanılmaz?

      I.   Elektrik Zili

      II.  Telefon

      III. Pil

A. Yalnız I B. Yalnız III C. I ve II D. II ve III

3. Basit bir elektromıknatıs nasıl yapılır? Açıklayınız.

................................................................................................................................................

4. Alternatif akımla doğru akım arasındaki farkları açıklayınız.

................................................................................................................................................